نظریۀ رشد شناختی برونر و برنامۀ درسی مارپیچی

نظریۀ رشد شناختی جروم برونر، تغییرات در رشد را به ساخت‌های شناختی، آن‌گونه که پیاژه انجام می‌داد، پیوند نمی‌دهد؛ بلکه، نظریۀ برونر راه‌های مختلفی را که کودکان دانش را بازنمایی می‌کنند، برجسته می‌کند. این نظریه کاربردهایی برای تدریس و یادگیری دارد.

• 

• 

• 

آشنایی با خدمات تخصصی کلینیک روانشناسی جوانه رشد تبریز

مرکز مشاوره جوانه رشد تبریز با مجوز رسمی از سازمان نظام روان‌شناسی و مشاوره جمهوری اسلامی ایران و با مدیریت پروفسور اکبر رضایی، متخصص برجسته روان‌شناسی، استاد تمام و عضو هیئت دانشگاه (با بیش از ۲۰ سال سابقه کاری در حوزه اختلالات یادگیری، تست هوش و استعدادیابی در تبریز) با رویکردی علمی در کنار شماست. در این مرکز خدمات متنوعی به همشهریان و هموطنان عزیز ارائه می‌شود تا شما و فرزندتان بهترین مسیر رشد و موفقیت را تجربه کنید. از جمله این خدمات عبارت‌اند از:

۱- تشخیص و درمان مشکلات، ناتوانی ها و اختلالات یادگیری خاص (SLD)، اختلالات یادگیری غیرکلامی (NVLD)، اختلالات خواندن، نارسانویسی (نوشتن)، ریاضی بر اساس مدل عصب روانشناختی SNP/CHC

۲- اجرا و تفسیر آزمون‌های استاندارد و بین المللی استعدادیابی و هوش از جمله KABC-II (آزمون کافمن)، WISC-V (آزمون وکسلر ۵)، SB5 (آزمون استنفورد- بینه)، D-KEFS (سیستم کارکرد اجرایی دلیس-کاپلان)، WPPSI (وکسلر برای کودکان پیش‌ از دبستان)

۳- ارزیابی تخصصی توجه و تمرکز و بیش‌فعالی (ADHD) – IVA-2

۴- تقویت حافظه و یادگیری؛ سرعت پردازش؛ توجه، تمرکز و حواسپرتی؛ پردازش دیداری فضایی؛ پردازش شنیداری؛استدلال منطقی، استعداد تحلیلی؛ اختلالات هیجانی؛ انعطاف پذیری شناختی؛ بازداری و سایر کارکردهای شناختی و اجرایی مغز با آخرین تکنولوژی و نرم افزارهای نوین توان بخشی شناختی از جمله کاپیتان لاگ (Capitan’s Log)؛ ریهاکام (RehaCom)؛ Memory Gym؛ Attention Gym؛ Smart Driver؛ CogMed؛ Working Memory Training؛ Spatial-Visual Memory Skills Tasks؛ Tower of Hanoi and London؛ N-Back؛ Hamdeli؛ Stroops؛ Wisconsin Card Sorting؛ Brain Games

۵- مشاوره تحصیلی با رویکرد یادگیری خودنظم‌دهی (SRL)؛ مدیریت زمان، برنامه ریزی درسی، راهبردهای ایجاد انگیزه، روش های مطالعه و یادگیری

۶- استعدادیابی و انتخاب رشته پایه نهم به دهم با آزمون‌های اختصاصی مرکز جوانه رشد از جمله APTS (مجموعه آزمون‌های نیمرخ استعداد)، SATB (مجموعه آزمون‌های استعداد تحصیلی)، MAB-II (مجموعه آزمون‌های استعداد چندبعدی)

مرکز اختلالات یادگیری و توانبخشی شناختی، تست هوش و استعدادیابی جوانه رشد تبریز یک مرکز تخصصی برای سلامت شناختی کودکان است. شما والدین عزیز اگر کودکی دارید که در درک مفاهیم و مطالب درسی مشکل دارد و یا اگر می خواهید سطح توانایی های شناختی، هوشی و استعدادهای او را مشخص کنید و یا اگر در انتخاب رشته پایه نهم به دهم او سردرگم هستید می توانید با خیال راحت مرکز جوانه رشد را انتخاب کنید. برای دریافت مشاوره و رزرو وقت، همین حالا با شماره همراه مرکز مشاوره جوانه رشد تبریز (09146347098) تماس بگیرید و اولین گام را به سوی آرامش و پیشرفت بردارید. 

 09146347098

آدرس مرکز مشاوره جوانه رشد: تبریز، چهار راه شهید بهشتی (منصور سابق)، ۱۰۰ متر به طرف میدان ساعت، روبه روی ایستگاه اتوبوس، ورودی مجتمع عتیق ۱ بر امام، بلوک B، طبقه ۲ خدماتی، واحد ۲۳۹

برای مسیریابی کلیک کنید (گوگل مپ)؛ (نشان)؛ (بلد)

• 

• 

• 

• 

• 

• 

بازنمایی‌های دانش

بر اساس نظریۀ برونر، رشد کارکرد فکری انسان از زمان تولد تا آنجا که ممکن است به کمال برسد، به‌وسیلۀ یک ‌سری پیشرفت‌های فنی در استفاده از ذهن شکل می‌گیرد. این پیشرفت‌های فنی به افزایش مهارت‌های زبانی و قرار گرفتن در معرض آموزش نظام‌دار بستگی دارد.

وقتی کودکان رشد می‌کنند، اعمال آن‌ها کمتر به‌وسیلۀ محرک‌های بی‌واسطه محدود می‌شوند. فرایندهای شناختی (برای مثال، افکار و باورها)، رابطۀ بین محرک‌ و پاسخ را طوری میانجی‌گری می‌کنند که یادگیرندگان می‌توانند پاسخ‌های مشابه را در یک محیط در حال تغییر حفظ کنند یا پاسخ‌های مختلفی را در همان محیط‌ بروز دهند، بسته به اینکه کدام را سازگارانه بدانند.

افراد دانش را به سه شکل بازنمایی می‌کنند که در یک توالی رشدی ظاهر می‌شوند: حرکتی، تصویری و نمادی. این شیوه‌ها، ساخت‌های شناختی نیستند، بلکه شامل شکل‌های مختلف پردازش اطلاعات‌ هستند (یعنی ‌کارکردها).

بازنمایی حرکتی

بازنمایی حرکتی شامل پاسخ‌های حرکتی یا راه‌هایی برای دست‌کاری محیط است. اعمالی نظیر دوچرخه‌‌سواری و گره‌ زدن عمدتاً به‌صورت اعمال ماهیچه‌ای بازنمایی می‌شوند. محرک‌ها به‌وسیلۀ اعمالی که آن‌ها را ایجاد می‌کنند، تعریف می‌شوند. در بین کودکان نوپا، توپ (محرک) به‌عنوان چیزی برای پرت کردن و جهیدن (اعمال) بازنمایی می‌شود.

بازنمایی تصویری

بازنمایی تصویری به تصاویر ذهنی عاری از عمل اطلاق می‌شود. کودکان قابلیت فکر کردن دربارۀ اشیایی را پیدا می‌کنند که به‌صورت فیزیکی حضور ندارند. آن‌ها اشیاء را به‌صورت ذهنی تغییر می‌دهند و دربارۀ ویژگی‌های آن‌ها، جدا از اینکه چه اعمالی می‌توانند با اشیاء انجام شود، فکر می‌کنند. بازنمایی تصویری به فرد امکان می‌دهد اشیاء را تشخیص دهد.

بازنمایی نمادی

بازنمایی نمادی، نظام‌های نماد (برای مثال، زبان و علائم ریاضی) را برای رمزگردانی دانش به کار می‌گیرد. چنین نظام‌هایی به شخص امکان می‌دهند مفاهیم انتزاعی را بفهمند (برای مثال، متغیر X در معادلۀ ۱۰ = ۵ – X 3) و اطلاعات نمادین را به‌عنوان نتیجۀ آموزش کلامی تغییر دهند. نظام‌های نمادین حاکی از دانش با ویژگی‌های دور و قراردادی یا من‌درآوردی هستند. واژۀ «فیلادلفیا» بیشتر شبیه هجاهای بی‌معناست تا شهر.

شیوۀ نمادین، آخرین شیوۀ بازنمایی است که ایجاد می‌شود و به‌سرعت به شیوۀ ترجیحی تبدیل می‌شود، اگرچه افراد قابلیت بازنمایی دانش به شیوه‌های حرکتی و تصویری را نیز حفظ می‌کنند. شخص ممکن است حس یک توپ تنیس را تجربه کند، یک تصویر ذهنی از آن ایجاد کند و آن را به‌صورت کلامی توضیح دهد. مزیت عمدۀ شیوۀ نمادین این است که به یادگیرندگان امکان می‌دهد تا دانش را با انعطاف‌پذیری و توان بیشتری در مقایسه با شیوه‌های دیگر، بازنمایی و تبدیل کنند.

برنامۀ درسی مارپیچی

این موضوع که دانش را می‌توان به شیوه‌های مختلفی بازنمایی کرد، اشاره بر این امر مهم دارد که معلمان باید آموزش را بسته به سطوح رشدی یادگیرندگان، تغییر دهند. قبل از اینکه کودکان بتوانند علامت‌های انتزاعی ریاضی را درک کنند، آن‌ها را می‌توان در معرض مفاهیم و عملیات ریاضی بازنمایی شده به‌صورت حرکتی (با قطعه‌های چوبی یا پلاستیکی‌) و تصویری (عکس‌ها و تصاویر) قرار داد.

برونر تأکید کرد که آموزش وسیله‌ای برای تحریک رشد شناختی است. گفتن اینکه یک مفهوم خاص را نمی‌توان آموزش داد، چون دانش‌آموزان آن را نمی‌فهمند، درواقع بدین معناست که دانش‌آموزان مفهوم را با راهکار معلمان برای تدریس آن نمی‌فهمند. آموزش باید متناسب با توانایی‌های شناختی کودکان باشد.

برونر (۱۹۶۰) بیان کرد که هر موضوعی را می‌توان به شیوۀ معنا‌داری برای یادگیرندگان در هر سنی آموخت:

مدارس ما سال‌های ارزشمندی را از طریق به تأخیر انداختن تدریس بسیاری از موضوعات مهم به این بهانه که آن‌ها خیلی دشوارند، هدر می‌دهند… . مطالب بنیادی هر موضوعی را می‌توان به هرکسی در هر سنی به شکلی تدریس کرد… . اندیشه‌های پایه که در قلب همۀ علوم و ریاضیات قرار دارند و مضمون‌های پایه که به زندگی و ادبیات شکل می‌دهند به همان اندازه ساده‌اند که قدرتمند هستند. تسلط بر این اندیشه‌های بنیادین و کاربرد اثربخش آن‌ها، مستلزم عمیق شدن مداوم درک افراد از آن‌هاست که یادگیری به دست می‌آید که حتی از شکل‌های پیچیده‌تر نیز استفاده می‌کنند. عمیق شدن تنها زمانی که این اندیشه‌های بنیادی در قالب واژه‌های رسمی همچون معادلات یا مفاهیم کلامی مفصل و دقیق تعریف می‌شوند که دور از دسترس ذهنی کودک نیستند، مگر اینکه آن مفاهیم را به‌صورت شهودی درک نکرده باشند و فرصتی برای بررسی آن به‌صورت خودآموز نداشته باشند. (ص. ۱۳-۱۲)

این اظهارنظر برونر به‌غلط تفسیر شده است، به این معنا که به یادگیرندگان هر سنی می‌توان هر چیزی را آموخت که درست نیست. برونر توصیه می‌کرد که مطالب باید مجدداً بررسی شوند:

مفاهیم در ابتدا باید به ‌شیوه‌ا‌ی آسان تدریس شوند، به‌نحوی‌که کودکان بتوانند آن‌ها را بفهمند و با رشد، به شیوۀ پیچیده‌تر بازنمایی شوند. این تکرار دوره‌ای موضوعات، برنامۀ درسی مارپیچی را ایجاد می‌کند: ما به تدریس مفاهیم مشابه دوباره برمی‌گردیم، ولی یادگیری متفاوت است (برای مثال، بسیار پیچیده یا دقیق و ظریف).

در ادبیات، کودکان ممکن است قادر باشند به‌طور شهودی مفاهیم کُمدی و «تراژدی» را بفهمند (برای مثال، «کمدی‌ خنده‌دار است و تراژدی غم‌انگیز»)؛ حتی اگر نتوانند آن‌ها را به‌صورت کلامی و با اصطلاحات ادبی توصیف کنند. در جریان رشد، دانش‌آموزان مقالاتی دربارۀ کمدی‌ و تراژدی‌ها می‌خوانند، تحلیل می‌کنند و می‌نویسند. دانش‌آموزان ضمن اینکه همگام با برنامۀ درسی پیش می‌روند، باید به موضوعات در سطوح بالای پیچیدگی بپردازند، به‌جای اینکه تنها یک‌بار با یک موضوع مواجه شوند.

نظریۀ برونر سازنده‌گراست، زیرا فرض می‌کند که در هر سنی، یادگیرندگان بر اساس قابلیت‌های شناختی و تجربیاتشان با محیط‌های فیزیکی و اجتماعی، به محرک‌ها و رویدادها معنا می‌دهند. بین شیوه‌های بازنمایی برونر و عملیاتی که دانش‌آموزان در طول مراحل پیاژه انجام می‌دهند، شباهت‌هایی وجود دارد (یعنی، حسی حرکتی- حرکتی، عملیات عینی-تصویری، عملیات صوری-نمادی).

هرچند نظریۀ برونر یک نظریۀ مرحله‌ای نیست، ولی این نظریه امکان می‌دهد که مفاهیم به‌صورت ذهنی به چندین شیوه به‌صورت هم‌زمان بازنمایی شوند: یک نوجوان می‌داند چگونه یک توپ بسکتبال را پرتاب کند، می‌تواند ظاهر آن را تجسم کند و محیط آن را با فرمول d π = c محاسبه کند.

خلاصه و جمع‌بندی

به‌طور خلاصه، مفاهیم نظریۀ برونر به شرح زیر هستند:

• محتوا را در وجوه حسی چندگانه بازنمایی کنید.
• به‌صورت دوره‌ای محتوا را با افزایش سطوح پیچیدگی مرور کنید.
• روش‌هایی را برای کمک به یادگیرندگان در تمام سنین جهت درک محتوا به‌طور معنادار ابداع کنید.

منبع:

شانک. دیل. اچ. (زیر چاپ). روان‌شناسی یادگیری: رویکرد تربیتی (ویرایش هشتم). (ترجمه اکبر رضایی). تهران: ارجمند. (تاریخ انتشار اثر به زبان اصلی، ۲۰۲۰).