کتاب انگیزش و راهبردهای یادگیری برای موفقیت در دانشگاه: با تمرکز بر یادگیری خودنظمدهی
مؤلفان: مایرون دمبو، هلنا سلی
مترجمان: دکتر احمد علیپور، دکتر اکبر رضایی
ناشر: انتشارات ارجمند
سال انتشار: ۱۳۹۷
پیشگفتار مترجمان
دمبو از چهرههای نامآشنا، باسابقه و دارای تألیفات متعددی در حوزه یادگیری و انگیزش است. این کتاب هدیه دیگری است از او برای همه استادانی که علاقهمند به یادگیری و موفقیت دانشجویان خودشان هستند و میخواهند دانشجویانشان به یادگیرندگان خودنظمده تبدیل شوند. امروزه علت اصلی موفقیت در یادگیری را نه هوش، بلکه استفاده درست از راهبردها برای مدیریت انگیزش، رفتار و یادگیری میدانند. بهعبارتدیگر، یادگیرندگان موفق عوامل مؤثر بر یادگیری خودشان را نظم میدهند، شرایط بهینه برای یادگیری را ایجاد میکنند و موانع را از سر راه برمیدارند.
در این کتاب سعی شده است مباحث مربوط به خودنظمدهی با دیدی کاربردی و بهصورت ساده نوشته شود. مؤلفان کتاب حاضر دستورالعملها را بهصورت رویکرد کتابِ آشپزی یعنی مرحلهبهمرحله یا فهرستی از نکات کلیدی ارائه نکردهاند، بلکه بر اطلاعات مهم جهت شناسایی مؤلفههای مهم یادگیری تحصیلی متمرکز شدهاند. این متن بر اساس شش مؤلفه مرتبط با موفقیت تحصیلی (انگیزش، روشهای مطالعه و یادگیری، مدیریت زمان، مدیریت محیطهای اجتماعی و فیزیکی و نظارت بر عملکرد) سازمانیافته است.
مترجمین در این اثر ویژگیهای متعددی را مشاهده کردند، ازجمله ویژگیهای مهم عبارتاند از:
(۱) تمرینات ارائهشده در متن که به دانشجویان کمک میکنند تا مهارتهای مطالعه و یادگیری خودشان را مشاهده و ارزیابی کنند،
(۲) فعالیتهای پیگیری که دانشجویان را راهنمایی میکنند تا محتوا را در یادگیری تحصیلی خودشان بهکارگیرند و مؤلفههای مربوط به یادگیری خودنظمدهی را شناسایی کنند،
(۳) پیوستها که اطلاعاتی در مورد نحوه اجرای روشها، نمونههایی از روشهای مطالعه انجامشده توسط دانشجویان شرکتکننده در کارگاه آموزشی ”یادگیری نحوه یادگرفتن“ فراهم میکنند،
(۴) ”بازتابهای دانشجویان“ که به دانشجویان کمک میکنند تا درباره تجارب دانشجویان دیگر در تغییر رفتار خودشان و تبدیلشدن به دانشجوی موفق اطلاعاتی کسب کنند،
(۵) مرورهای آخر فصل که راهنماییهای سریع برای تبحر در راهبردها را فراهم میکنند،
(۶) نکات کلیدی که ایدههای مهم ارائهشده در هر فصل را برجسته میسازند و
(۷) واژهنامه پایان کتاب که اصطلاحات مهم مطرحشده در کتاب را تعریف میکند.
در ترجمه این اثر، مترجمان راحتی درک دانشجویان را مدنظر قرار داده و سعی داشتهاند تا حد امکان ترجمه روان و سلیس ارائه دهند. بااینحال، بدیهی است که در چاپ اول کتاب احتمال برخی لغزشها وجود دارد و مترجمان پیشاپیش از حسن نظر همه دوستان عزیز در تذکر اشتباهات تشکر میکنند.
پیشگفتار مؤلفان
کتابهای درسی زیادی در مورد نحوه تبدیلشدن به یک یادگیرنده موفق در دسترس هستند. بهعنوان استاد واحد درسی و مجری کارگاه آموزشی دورههای ”یادگیری نحوه یادگرفتن“ ما دلواپس بودیم که بسیاری از دانشجویان حاضر در دورههای بهبود مهارتهای یادگیری و مطالعه، در تغییر رفتارهایشان در طول یا بعد از دوره موفق نمیشوند. ما قویاً بر این باوریم که صرفاً گفتن به دانشجویان که چگونه یاد میگیرند و ارائه برخی تمرینها لزوماً نگرشها، باورها یا رفتارهای آنها را تغییر نمیدهد.
تغییر عادتهای مطالعه و یادگیری غیر مؤثر یک فرایند دشواری است، مانند کم کردن وزن و ترک سیگار. این کتاب حاصل یک برنامه آموزشی است که ما با طیف گستردهای از دانشجویان ”در معرض خطر“توسعه داده و ارزشیابی کردهایم. ما رویکرد خودنظمدهی ارائهشده در این متن را با دانشآموزان دبیرستانها و دانشجویان بهکاربردهایم. هدف اصلی این کتاب کمک به یادگیرندگان جهت تغییر جنبههای انگیزشی و راهبردهای یادگیری خودشان است.
ما نهایت تلاش خودمان را کردهایم تا نشان دهیم که چه رفتارها و باورهایی لازم است در دانشجویان تغییر یابند، نه در مربی یا استاد آنها. فرایند تغییر با مشاهده و تفکر درباره رفتار خود فرد شروع میشود و سپس تصمیمگیری میشود که چه چیزی لازم است تغییر یابد و به چه صورتی باید تغییر صورت گیرد. این کتاب درسی برای شناسایی مؤلفههای یادگیری تحصیلی که در پیشرفت تحصیلی نقش زیادی دارند، طراحی شده است و به دانشجویان کمک میکند تا راهبردهای یادگیری و مطالعه مؤثر را یاد بگیرند و تمرین کنند و سپس بهصورت خودنظمدهی مطالعه کنند تا از این طریق رفتار تحصیلی آنها بهبود یابد.
ویژگیهای متن
ما تلاش میکنیم از طریق گنجاندن ویژگیهای زیر در متن به اهدافمان برسیم.
نخست اینکه ما شش مؤلفهای که دانشجویان برای نظمدهی یا مدیریت خودشان جهت تبدیلشدن به یک یادگیرنده موفق نیاز دارند را شناسایی کردهایم― یعنی انگیزش، روشهای یادگیری، مدیریت زمان، محیط اجتماعی و فیزیکی و نظارت بر عملکرد. این مؤلفهها بهعنوان پایهای برای سازماندهی و یکپارچه کردن محتوا در سراسر کتاب عمل میکنند. افزون بر این، آنها امکان یکپارچهسازی راهبردهای یادگیری و همچنین انگیزشی را فراهم میسازند. هنگامیکه دانشجویان راهبردهای جدید یادگیری را فرامیگیرند، آنها باید انگیزش برای استفاده از آنها را توسعه و پرورش دهند.
دوم اینکه متن با مرور کلی نظریهها و پژوهشهای مهم شروع میشود تا به دانشجویان کمک کند که بفهمند چرا از آنها خواسته میشود تا راهبردهای یادگیری و مطالعه مختلف را در متن استفاده کنند. بسیاری از مهارتهای مطالعه کتاب مبتنی بر نظریه نیست؛ یعنی نظریهها یا پژوهشهای اندکی برای دانشجویان ارائه شده است. ما معتقدیم که یادگیری نحوه یادگرفتن یک تخصص تحصیلی ویژهای است که مبتنی بر دانش علمی است و دانشجویان باید این دانش را یاد بگیرند.
علاوه بر این، مشاهدات حاکی از آن است که دانشجویان زمانی انگیزه بیشتری برای یادگیری دارند که این دوره مانند یک دوره تحصیلی ”واقعی“اجرا میشود نه بهعنوان یک دوره خاصی که به دانشجویان دارای مشکل خاص یادگیری برگزار شود. سوم اینکه تمرینهای متعددی در هر فصل گنجانیده شده است تا به دانشجویان کمک شود مهارتهای یادگیری و مطالعه خودشان را مشاهده و ارزیابی کنند. همچنین فعالیتهای پیگیری در آخر هر فصل به دانشجویان امکان میدهد تا محتوا را در یادگیری تحصیلی خودشان به کار بگیرند. هدف اصلی این تجربیات تشویق مشاهده و ارزیابی شخصی است.
چهارم اینکه ما فعالیتهای پیگیری را در متن گنجاندهایم که موضوعی برای مطالعه خودنظمدهی مشخص میکنند. پیوستها اطلاعاتی برای نحوه اجرای مطالعه خودنظمدهی (پیوست الف) فراهم میکنند و شامل سه مطالعه اجراشده توسط دانشجویان (پیوست ب) در دوره ”یادگیری نحوه یادگرفتن“ است. به ارزیابی مربی یا استاد در پایان هر مطالعه خودنظمدهی توجه کنید. پیوستها باید قبل از شروع مطالعه توسط دانشجویان موردمطالعه قرار گیرد.
پنجم اینکه بخش بازتابهای دانشجویان این امکان را فراهم میکنند که دانشجویان در مورد تجارب دیگر دانشجویان هنگام تلاش برای تغییر رفتارشان و تبدیلشدن به دانشجویان موفقتر بیشتر بدانند. ششم اینکه در پایان هر فصل مرور شیوههای خاص جهت استفاده از راهبرهای یادگیری ارائه شده است. این بخش بهطور خاص برای دانشجویان هنگامیکه لازم است نحوه اجرای یک راهبرد معینی را خیلی سریع مرور کنند، مفید میباشد. هفتم اینکه نکات کلیدی در پایان فصل ایدههای اصلی ارائهشده در هر فصل را برجسته میسازند. هشتم اینکه واژهنامهای برای اصطلاحات مهم سیاه یا بولد در متن ارائه شده است.
مرور کلی فصلها
بخش یک کتاب شامل سه فصل است.
فصل اول ”خودنظمدهی تحصیلی“مؤلفههای تحصیلی که دانشجویان برای کنترل و مدیریت خودشان جهت دستیابی به اهداف تحصیلی نیاز دارند را مشخص میکند. همچنین این فصل فرایند چهار مرحلهای مورداستفاده برای تغییر رفتار را معرفی میکند― یعنی مشاهده و ارزیابی شخصی، هدفگزینی و برنامهریزی راهبردی، اجرای راهبرد و نظارت و درنهایت نظارت راهبرد- پیامد. این فرایندها بهعنوان مبنایی برای انجام مطالعه خودنظمدهی به کار گرفته میشوند و بهصورت عمیقتری در پیوست الف توضیح داده شدهاند.
فصل دوم ”درک انگیزش“ به دانشجویان کمک میکند تا بفهمند که چگونه انگیزش میتواند رفتار یادگیری را تحت تأثیر قرار دهد. تمرینهای این فصل به خوانندگان کمک میکنند تا انگیزش خودشان را ارزیابی کنند. بخش دوم کتاب بر راهبردهای انگیزشی متمرکز است.
فصل سوم ”درک یادگیری و حافظه“سامانه پردازش اطلاعات را معرفی میکند و توضیح میدهد که چرا دانشجویان اطلاعات را به یاد میآورند و فراموش میکنند. این فصل بیان میکند شیوهای که دانشجویان یاد میگیرند غالباً مشخص میسازد که آنها چه چیزی را به یاد خواهند آورد.
فصل چهارم ”هدفگزینی“به دانشجویان نحوه نوشتن و تحقق اهداف خاص را آموزش میدهد. این فصل تأکید میکند که دانشجویان نمیتوانند برانگیخته شوند مگر اینکه آنها اهدافی برای دستیابی در حوزههای مختلف زندگی خودشان داشته باشند.
فصل ۵ ”خودنظمدهی هیجانها“بر نحوه تغییر هیجانهای منفی به هیجانهای مثبتتر و همچنین مدیریت صحبتباخود و کاهش اضطراب تمرکز دارد. بخش سوم کتاب به راهبردهای رفتاری مختلف مرتبط با موفقیت تحصیلی میپردازد.
فصل ششم ”مدیریت زمان“ توضیح میدهد که دانشجویان چگونه میتوانند به نحو بهتری زمان خودشان را مدیریت کنند بهجای اینکه زمان آنها را مدیریت کند.
فصل هفتم ”خودنظمدهی محیط فیزیکی و اجتماعی“ بر بهبود توجه و تمرکز و ساخت دادن محیطهای مطالعه بارآور تأکید دارد. افزون بر این، فصل اطلاعاتی در مورد نحوه جستجوی کمک یا کمک طلبی از استادان و تشکیل جلسات مطالعه گروهی مؤثر فراهم مینماید.
بخش پنجم کتاب راهبردهای مهم یادگیری و مطالعه را معرفی میکند: ”یادگیری از کتابهای درسی“ (فصل هشتم)، ”یادگیری از سخنرانیها“ (فصل نهم)، ”آمادگی برای امتحانات“ (فصل دهم) و ”امتحان دادن“ (فصل یازدهم). گزیدههایی از متون مورداستفاده در کتابهای درسی و سخنرانیها به دانشجویان کمک میکنند تا مهارتها را در فصلهای هشتم و نهم تمرین کنند. فصل دهم به دانشجویان کمک میکند تا برنامه مطالعه برای هر امتحان را تنظیم کنند و فصل یازدهم اطلاعاتی درباره راهبردهای خاص برای آزمونهای عینی و انشایی فراهم میکند.
چه مطالبی به ویرایش چهارم اضافه شده است؟
در ویرایش چهارم، همه ارجاعات ”مدیریت شخصی یا خودمدیریتی“ به ”خودنظمدهی“ تغییر یافته است. خودنظمدهی به یک اصطلاح مقبول و پذیرفتهشده، نهتنها در حوزه روانشناسی تربیتی بلکه در پژوهشهای مربوط به یادگیری تبدیل شده است. اضافات معنیدار دیگر، تأکید ما بر نقاط قوتوضعف دسترسی به فناوری یا تکنولوژی در زندگی روزمره دانشجویان میباشد. درحالیکه فناوری بهطور بالقوه توان افزایش بارآوری و بهرهوری را دارد و ما را متصلبههم نگه میدارد (از طریق شبکههای اجتماعی)، آن همچنین مجموعه جدیدی از خطرات و ریسکها را به همراه دارد. در واقع، اعتیاد به اینترنت بهعنوان یک حیطه پژوهشی پدید آمده است. ما بحث میکنیم که فناوری چگونه میتواند به خودنظمدهی کمک کند (نظیر یادداشتبرداری دیجیتالی)، اما همچنین توان بالقوه آن را بهعنوان تلفکننده وقت گوشزد میکنیم.
در ویرایش چهارم ما موارد زیر را معرفی میکنیم:
- بحث نسل اول تجربیات دانشجویان (فصل دوم)؛
- بحث علم اعصاب و ”افسانههایی در مورد اعصاب“ (فصل سوم)؛
- بحث ذهنیت ثابت در برابر ذهنیت رشدی (فصل سوم)؛
- بحث تأثیر فناوری و شبکههای اجتماعی بر مدیریت زمان، اهمالکاری و سلامت روانی (فصل ۶)؛
- بحث ارتباطهای دانشجو- دانشکده (فصل هفتم)؛
- بحث یادداشتبرداری دیجیتالی (فصل نهم).
ما بحث موارد زیر را توسعه و شرح دادهایم:
- عوامل محیطی مربوط به کلاس و اجتماع فرهنگی که بر انگیزش تأثیر میگذارند (فصل دوم)؛
- نظریه خود ارزشمندی (فصل دوم)؛
- ترس از شکست و نحوه از بین بردن آن (فصل دوم)؛
- هدفگزینی (فصل چهارم)؛
- کمک طلبی تحصیلی (فصل هفتم)؛
- ایجاد سؤالات سطوح بالاتر و پایینتر (فصل هشتم).
بر اساس پژوهشهای جاری ما بحث موارد زیر را بهروز کردیم:
- سامانه پردازش اطلاعات (فصل سوم)؛
- محیط فیزیکی و اجتماعی در بافت چند تکلیفی (فصل هفتم)؛
- عوامل حواسپرتی در طول سخنرانی (فصل نهم).
بااینکه ویرایشهای قبلی کتاب حاضر راهنمای آموزشی داشتهاند، ولی ویرایش جاری وبسایت همراه کتاب را معرفی میکند. در این وبسایت اطلاعات مفیدی برای تدریس مطالب نظیر سؤالات انشایی نمونه وجود دارد. همچنین تمرینات و فعالیتها و تجربیاتی برای دانشجویان علاوه بر موارد مطرحشده در کتاب ارائه شده است.
تجارب مبتنی بر اینترنت ما دانشجویان را به منابع ارزشمند در مورد موضوعات مرتبط با حوزههای خودنظمدهی پیوند میدهد. ما همچنین دانشجویان را تشویق میکنیم تا جستجوهای اینترنتی را جهت آشنایی عمیقتر با نظریهها و مفاهیم موردبحث در فصلها انجام دهند. درنهایت، آن شامل اطلاعاتی در زمینه نحوه ایجاد کارپوشه جهت نشان دادن میزان مهارتهای یادگیری و مطالعه کسبشده خودشان و همچنین رهنمودهایی برای انجام مطالعه خودنظمدهی رفتار تحصیلی آنها است.
پیشنهاد میشود بخش اول کتاب ابتدا مطالعه و تدریس گردد تا چهارچوبی برای محتوا و تمرینات فصلهای بعدی فراهم گردد. فصلهای بعدی را به هر ترتیبی میتوان تدریس کرد. یکی از دشواریهای تدریس واحد درسی یا دوره ”یادگیری نحوه یادگرفتن“ این است که شخص دوست دارد بسیاری از موضوعات را در طول دو هفته نخستِ تدریس بیان کند، زیرا هر چیزی مهم است. متأسفانه، همه فصلها و موضوعات را در چند هفته اول نمیتوان تدریس کرد. کتاب درسی حاضر این امکان را به استادان فراهم میکند تا فصلها را زمانی که میبینند با هم جور درمیآیند، مرتب نمایند.
محتوای کتاب
این کتاب در چهار بخش و ۱۱ فصل سازمان یافته است:
بخش اول: بنیادهای یادگیری و انگیزش
فصل اول- خودنظمدهی تحصیلی، فصل دوم- درک انگیزش، فصل سوم- درک یادگیری و حافظه
بخش دوم: راهبردهای انگیزشی
فصل چهارم- هدفگزینی، فصل پنجم- خودنظمدهی هیجانها
بخش سوم: راهبردهای رفتاری
فصل ششم- مدیریت زمان، فصل هفتم- خودنظمدهی محیطهای فیزیکی و اجتماعی
بخش چهارم: راهبردهای مطالعه و یادگیری
فصل هشتم- یادگیری از کتابهای درسی، فصل نهم- یادگیری از سخنرانیها، فصل دهم- آماده شدن برای امتحان، فصل یازدهم- امتحان دادن
 را استفاده درست از راهبردهای یادگیری، مدیریت انگیزش و رفتار میدانند. بااینحال، توضیح نحوه وقوع یادگیری ...){kind=link}